De campus van de Erasmus Universiteit Rotterdam herbergt een schat aan architectuur, kunst en andere objecten met een mooi verhaal. Kom eens bij ons kijken! Deze week: MONIAC.
Deze gekke kast met een warboel van glazen buizen, waterbakken, schuiven en metertjes is zonder twijfel één van de interessantste objecten van de campus. Het is óók een van de sterkste uitingen van vernuft en creativiteit. Je mag hier eigenlijk niet zomaar voorbij lopen.
Dit is namelijk de ‘MONIAC’ (Monetary National Income Analogue Computer), een real-life model uit 1949 dat met waterstromen de werking van de nationale economie illustreert. Het is gebouwd door de tot dan toe middelmatige sociologie student William Phillips, die wél handig was met machines en apparaten. Na een gastcollege van econoom A. P. Lerner besloot hij diens les in macro-economie na te bouwen, met een verbluffend resultaat.
Op youtube zijn mooie filmpjes van MONIACs in bedrijf. Het water start bovenin als ‘national income’ en stroomt door reservoirs voor belastingafdracht, spaargeld, investeringen en uitgaven, waarna het weer omhoog wordt gepompt en opnieuw als ‘national income’ de route aflegt. Met schuiven is de economie te regelen. Meer of minder belastingen, meer of minder overheidsuitgaven, meer of minder sparen, meer of minder export. Indien in bedrijf, tekent de machine een grafiek waarin de ontwikkeling van bijvoorbeeld de rente gedurende de tijd is te zien. En het mooiste is: de machine is hartstikke accuraat.
Ik heb een zwak voor het soort buitenbeentjes zoals Phillips. Al in zijn jeugd was het een echte knutselaar. Hij repareerde radio’s, auto’s en andere machines. Hij vervulde een heldenrol in de Tweede Wereldoorlog en zat opgesloten in een jappenkamp. Eenmaal op de universiteit bleek hij helemaal niet zo handig met papierwerk en tekst. Het was een echte maker. En zo kwam er opeens een van de eerste analoge computer gebaseerd op een waterval. Wat we nu berekenen met computerkracht, deed de MONIAC vroeger met water.
De machine is óók interessant als statement. Het vat de economie van een land in één systeem, dat werkt als zoiets elementairs als de stroom van een waterval. Als iets dat je kan sturen door kleppen te openen of te sluiten. Maar ook als iets dat door dat sturen ontregeld kan worden. En dat laatste is de verborgen boodschap achter dit model: niets in de nationale economie staat op zichzelf, alles dat je doet heeft effect. Draaien aan knoppen brengt verantwoordelijkheid.
Ik weet niet of dit ook de motivatie was van gemeente Rotterdam om de MONIAC in 1953 cadeau te doen aan de jubilerende Nederlandse Economische Hogeschool (NEH, de voorloper van de Erasmus Universiteit). Het model is sindsdien vaak gebruikt om studenten de werking van de economie te illustreren. Inmiddels staat het op de campus, in de grote hal van het Theil gebouw, helaas niet meer in gebruik.
Toch kan je de MONIAC nog steeds in beweging zien. Je moet er een app voor downloaden en de juiste AR-bril opzetten, zodat je het water virtueel ziet stromen.
Ik moet nog even nadenken wat dat nou betekent: moderne computertechniek die de werking van een van de eerste computers projecteert op een AR-bril. Het heeft iets intergenerationeels en is dus mooi. Maar ik mis toch de verbinding tussen het abstracte van de economie en het fysieke van water.
Pepijns Post 